Разработка веб сайтов Разработка мОБИЛЬНЫХ ПРИЛОЖЕНИЙ

Sərhədsiz humanitar diplomatiya: Bakı Dialoqu necə BMT-nin rəsmi gündəliyinə çevrildi

54


Dünyanın onlarla ölkəsindən siyasətçiləri, alimləri və itkin düşmüş şəxslərin ailələrini birləşdirən Azərbaycandakı IV Beynəlxalq Konfransın yekunları
Bakuinform.az
Bakı Dialoqu çərçivəsində keçirilən IV Beynəlxalq Konfransın yekun bəyannaməsinin (A/81/462–S/2026/849) BMT Baş Assambleyası və Təhlükəsizlik Şurasının rəsmi sənədi kimi yayılması silahlı münaqişələrdə itkin düşmüş şəxslər problemini qlobal normayaratma səviyyəsinə çıxarır. Azərbaycanda qəbul edilmiş sənəd (forum 7–10 oktyabr tarixlərində keçirilib, BMT katibliyinə isə 27 oktyabrda təqdim olunub) Cənubi Qafqaz və Balkanlardan tutmuş Yaxın Şərq və Şərqi Avropaya qədər dünyanın müxtəlif hərbi əməliyyat zonalarında yoxa çıxan on minlərlə insanın taleyinin müəyyənləşdirilməsi üzrə ixtisaslaşmış BMT mexanizminin yaradılması üçün beynəlxalq platforma formalaşdırır.
Regional çağırışdan universal humanitar standartlara doğru
2023-cü ildə dialoqun təşəbbüskarı kimi çıxış edən Azərbaycan üçün bu gündəlik kəskin tətbiqi xarakter daşıyır. Əsir və itkin düşmüş, girov götürülmüş vətəndaşlarla əlaqədar Dövlət Komissiyasının məlumatına görə, Cənubi Qafqazdakı münaqişə nəticəsində 4010 Azərbaycan vətəndaşı (4004 nəfər Birinci Qarabağ müharibəsi, 6 nəfər isə 2020-ci il hərbi əməliyyatları zamanı), o cümlədən 782 mülki şəxs itkin düşmüş hesab olunur. 2020-ci ildən sonra azad edilmiş ərazilərdə onlarla kütləvi məzarlığın aşkarlanması ilə ekshumasiya və identifikasiya prosesi sistemli maneələrlə üzləşdi: yüksək mina çirklənməsi, eləcə də etibarlı arxiv məlumatlarının və məzarlıq xəritələrinin çatışmazlığı.
Lakin Bakı Dialoqu çərçivəsində rəsmi Bakı müzakirələri ikitərəfli mübahisə çərçivəsindən çıxarmağa nail oldu. Siyasiləşdirilməmiş humanitar diplomatiya formatı təklif edən Azərbaycan beynəlxalq ictimaiyyətin diqqətini bütün postmünaqişə regionları üçün ümumi olan hüquqi və texnoloji boşluqlara — məlumat mübadiləsi üzrə məcburi mexanizmlərin çatışmazlığına və DNT identifikasiyası protokollarının unifikasiyası zərurətinə yönəltdi.
İştirakçıların geniş coğrafiyası legitimlik amili kimi
IV konfrans münaqişələrin nəticələrinin aradan qaldırılması üzrə öz təcrübəsinə malik olan dövlətlərin və profil institutların davamlı koalisiyasının formalaşdığını nümayiş etdirdi:
* Siyasi və diplomatik səviyyə. İşdə diplomatik korpusun nümayəndələri, hərbi attaşelər, eləcə də Azərbaycan, Türkiyə (keçmiş XİN rəhbəri Mövlud Çavuşoğlu, deputat Şamil Ayrım), Gürcüstan (dövlət naziri Tea Axvlediani), Ukrayna (keçmiş prezident Viktor Yuşşenko), Böyük Britaniya (Lordlar Palatasının üzvü Qrem Stüart Breydi), Moldova (keçmiş baş nazir Kiril Qaburiç), Bosniya və Herseqovina (Rəyasət Heyətinin keçmiş sədri Mladen İvaniç) və Küveytdən (XİN rəhbərinin köməkçisi Saad Əl-Ədsani) olan yüksək səviyyəli siyasətçilər iştirak ediblər. Balkanlar, Qafqaz, Şərqi Avropa və Fars körfəzi təcrübəsinin birləşdirilməsi postmünaqişə tənzimlənməsinin müxtəlif modellərini müqayisə etməyə imkan verdi.
* Beynəlxalq təşkilatlar. Əsas ekspert dəstəyini İtkin Düşmüş Şəxslər üzrə Beynəlxalq Komissiya (baş direktor Katrin Bombergerin rəhbərliyi ilə ICMP), Beynəlxalq Humanitar Hüquq İnstitutu (baş katib Can Luka Beruto) və Nizami Gəncəvi Beynəlxalq Mərkəzi təmin edib.
* Elmi ictimaiyyət və itkin düşənlərin ailələri. Aparıcı məhkəmə-tibb ekspertləri, antropoloqlar və molekulyar genetika üzrə mütəxəssislərin iştirakı itkin düşmüş şəxslərin ailələri ilə birbaşa dialoqla uzlaşdırıldı ki, bu da yaxınların məlumat almaq hüququn* mərkəzi elementi kimi təsbit etdi.
Forumun arxitekturası: siyasət, kriminalistika və sahə monitorinqi
«İtkin düşmüş şəxslər probleminin həllində etimadın gücləndirilməsi və effektiv mexanizmlərin inkişafı» mövzusunda keçirilən konfransın proqramı diplomatiya və tətbiqi elmin kəsişməsində qurulmuşdu:
* Strateji vektor (7 oktyabr). Açılış mərasimində oxunan Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin müraciətində təşəbbüsün əsas məqsədi — BMT himayəsi altında qlobal səviyyədə itkin düşmüş şəxslərin axtarışını əlaqələndirə biləcək daimi xüsusi mexanizmin yaradılması formulə edilib. Açılışın vizual aksenti dünyanın müxtəlif nöqtələrində müharibələrin humanitar nəticələrini sənədləşdirən dünya şöhrətli fotojurnalist Rza Deqatinin sərgisi oldu.
* Tematik sessiyalar və genetika forumu (7–8 oktyabr). İştirakçılar etimadın möhkəmləndirilməsi aləti kimi itkinlərin axtarışının sülh sazişlərinə inteqrasiyasını, eləcə də yoxa çıxmaların uzunmüddətli hüquqi nəticələrini müzakirə ediblər. Paralel olaraq kütləvi məzarlıqlarda mürəkkəb bioloji nümunələrlə işləməyə həsr olunmuş molekulyar genetika üzrə ixtisaslaşmış simpozium («Sübutlardan kimliyə doğru») keçirilib.
* Qarabağa sahə missiyası (9–10 oktyabr). Forumun yekununda beynəlxalq nümayəndə heyətləri azad edilmiş ərazilərə, o cümlədən Şuşa şəhərinə səfər edərək bərpa işlərinin miqyası, eləcə də minatəmizləmə və ekshumasiya işlərinin aparıldığı real şəraitlə tanış olublar.
Qlobal effekt: BMT sənədi statusu nəyi dəyişir
8 oktyabr tarixli yekun bəyannamənin eyni vaxtda BMT-nin iki əsas orqanının — Baş Assambleyanın 81-ci sessiyasının və Təhlükəsizlik Şurasının rəsmi sənədi kimi qeydiyyata alınması beynəlxalq ictimaiyyət üçün üç praktiki istiqamət yaradır (ətraflı — AZƏRTAC-ın məlumatında):
1. Təşəbbüsün BMT gündəliyində institusionallaşması. Sənədin təşkilatın rəsmi dillərinə tərcümə edilməsi və bütün üzv dövlətlərə göndərilməsi Bakı forumunun nəticələrini mülki əhalinin müdafiəsi üzrə Təhlükəsizlik Şurası və Baş Assambleyanın gələcək qətnamələrinin hazırlanmasında legitim istinad bazasına çevirir.
2. Yeni BMT mandatı ilə bağlı müzakirələrə start verilməsi. Konfrans iştirakçılarının itkin düşmüş şəxslərin işləri üzrə BMT-nin xüsusi mexanizmini təsis etmək çağırışı rəsmi prosedur statusu qazanaraq Nyu-York və Cenevrədə dövlətlərarası məsləhətləşmələrə yol açır.
3. Beynəlxalq humanitar hüquq normalarının gücləndirilməsi. Kütləvi və fərdi məzarlıqların yerləri barədə məlumatların qeyd-şərtsiz təqdim edilməsi tələbinin BMT Təhlükəsizlik Şurasının sənədlərində təsbit olunması münaqişə tərəflərinin beynəlxalq-hüquqi məsuliyyətini artırır və postmünaqişə barışığı proseslərində humanitar şəffaflığa nail olmağa çalışan ölkələrin mövqelərini möhkəmləndirir.

Xəbəri paylaş

Əgər bu xəbər sizə maraqlı gəldisə, onu dostlarınızla paylaşmağı unutmayın